Piotr Jańczak » Nowe uprawnienia PIP – nowe ryzyka podatkowe oraz składkowe.

Od 8 lipca 2026 r. wchodzą w życie przepisy ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, które istotnie rozszerzają kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy.

Nowe regulacje mogą mieć duże znaczenie dla przedsiębiorców współpracujących z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą w formule B2B, a także wykonującymi usługi na podstawie umów zlecenia lub umów o dzieło.

PIP będzie mogła łatwiej kwestionować zastosowany model współpracy.

Jeżeli podczas kontroli inspektor pracy uzna, że współpraca realizowana formalnie na podstawie umowy cywilnoprawnej lub kontraktu B2B w rzeczywistości odpowiada warunkom zatrudnienia pracowniczego, będzie mógł:

wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy,
albo wystąpić do sądu pracy z powództwem o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

W praktyce oznacza to, że ocenie podlegać będzie nie tyle nazwa umowy, ile rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków.

Jeżeli sposób wykonywania usług odpowiada cechom stosunku pracy, PIP może uznać, że strony faktycznie pozostają w relacji pracowniczej. Sama zgodna wola stron co do wyboru formy współpracy nie będzie przy tym rozstrzygająca.

Uwaga

Nowe przepisy nie zmieniają definicji stosunku pracy, działalności gospodarczej ani umów cywilnoprawnych. Nie zmieniają również zasad ich opodatkowania czy oskładkowania. Nie oznaczają więc automatycznego zakwestionowania współpracy B2B lub umów cywilnoprawnych.

Mogą one jednak znacząco zwiększyć ryzyko kontroli oraz sporów dotyczących prawidłowości dotychczasowych rozliczeń podatkowych i składkowych.

Nowe kompetencje PIP a ryzyko dalszych kontroli.

Nowe przepisy przyznają Państwowej Inspekcji Pracy możliwość wydawania decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy w sytuacjach, w których strony formalnie posługują się umową cywilnoprawną lub współpracują na zasadzie B2B.

Od wydanej decyzji stronom będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy.

Samo pojawienie się nowego instrumentu w rękach PIP nie oznacza jeszcze automatycznej zmiany kwalifikacji podatkowej lub składkowej danej współpracy. Nie można jednak wykluczyć, że ustalenia dokonane przez inspektora pracy będą wykorzystywane przez ZUS oraz organy podatkowe przy ocenie rozliczeń stron.

Należy jednocześnie pamiętać, że ustalenia dokonane przez PIP nie muszą automatycznie przesądzać o wyniku postępowań prowadzonych przez ZUS lub organy podatkowe. Organy te powinny co do zasady samodzielnie ocenić stan faktyczny na potrzeby prowadzonych przez siebie postępowań.

Ryzyka dotyczące wcześniejszych rozliczeń

Jednym z najważniejszych pytań praktycznych jest wpływ nowych kompetencji PIP na rozliczenia dotyczące wcześniejszych okresów.

Nowelizacja przewiduje rozszerzoną wymianę informacji pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajową Administracją Skarbową. W konsekwencji ustalenia dokonane przez PIP mogą prowadzić do wszczęcia kontroli podatkowych lub kontroli ZUS obejmujących również wcześniejsze, nieprzedawnione okresy.

Największe zagrożenie pojawia się w sytuacji, gdy organy podatkowe lub ZUS zakwestionują historyczne rozliczenia stron dokonywane w ramach współpracy B2B i uznają, że współpraca ta już wcześniej miała charakter stosunku pracy.

Zakres, w jakim ustalenia PIP będą mogły zostać wykorzystane przez inne organy przy ocenie wcześniejszych rozliczeń, prawdopodobnie stanie się w najbliższych latach przedmiotem sporów i orzecznictwa. Już dziś warto jednak uwzględniać takie ryzyko przy ocenie funkcjonujących modeli współpracy.

Konsekwencje na gruncie PIT i ZUS

Jeżeli organy uznają, że współpraca realizowana w formule B2B w rzeczywistości stanowiła stosunek pracy, przedsiębiorca zlecający może zostać uznany za podmiot zobowiązany do wykonywania obowiązków płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli nie uda się obronić dotychczasowego modelu rozliczeń, może to oznaczać konieczność:

rozliczenia zaliczek na PIT według zasad właściwych dla stosunku pracy,
zgłoszenia współpracownika do ubezpieczeń społecznych jako pracownika,
opłacenia zaległych składek ZUS wraz z odsetkami.

Jeżeli organy podatkowe lub ZUS uznają, że stosunek pracy istniał już wcześniej, mogą domagać się uregulowania zaległych zobowiązań za okresy nieobjęte jeszcze przedawnieniem.

Skala potencjalnych obciążeń może być szczególnie istotna w przypadku wieloletniej współpracy lub większej liczby osób wykonujących usługi w podobnym modelu.

Dodatkowe ryzyko – VAT

Istotne skutki może wywołać również zakwestionowanie rozliczeń VAT.

Problem dotyczy sytuacji, w której usługodawca wystawiał faktury z wykazanym podatkiem VAT, a usługobiorca odliczał podatek naliczony.

Jeżeli organy podatkowe uznają, że strony faktycznie łączył stosunek pracy:

przedsiębiorca korzystający z usług może utracić prawo do odliczenia VAT z otrzymanych faktur,
wystawca faktur może zostać zobowiązany do zapłaty wykazanego na nich podatku na podstawie art. 108 ustawy o VAT.

Dodatkowo organy podatkowe mogą naliczyć odsetki za zwłokę, a w określonych przypadkach również zastosować dodatkowe zobowiązanie podatkowe przewidziane w art. 112b i art. 112c ustawy o VAT.

Kiedy ryzyko jest największe?

Największe ryzyko występuje wtedy, gdy współpraca B2B funkcjonuje w praktyce w sposób zbliżony do zatrudnienia pracowniczego.

Do najczęściej wskazywanych sygnałów ostrzegawczych należą:

wykonywanie pracy pod bieżącym kierownictwem i nadzorem zlecającego,
obowiązek osobistego wykonywania usług,
wykonywanie pracy w miejscu i czasie wskazanym przez zlecającego,
brak rzeczywistej samodzielności organizacyjnej i biznesowej po stronie usługodawcy,
brak ryzyka gospodarczego po stronie usługodawcy,
świadczenie usług wyłącznie lub niemal wyłącznie na rzecz jednego podmiotu,
równoczesne pełnienie funkcji w zarządzie spółki oraz świadczenie usług na jej rzecz w formule B2B,
wcześniejsze wykonywanie podobnych obowiązków na rzecz tego samego podmiotu na podstawie umowy o pracę,
rozbieżności pomiędzy treścią umowy a faktycznym sposobem wykonywania współpracy.

Oczywiście wystąpienie jednej lub nawet kilku z powyższych okoliczności nie przesądza jeszcze o uznaniu współpracy za stosunek pracy. Ocena powinna uwzględniać całokształt okoliczności konkretnego przypadku.

Są to jednak czynniki, które mogą zwiększać zainteresowanie organów kontrolnych oraz ryzyko zakwestionowania przyjętego modelu współpracy.

Co warto zrobić już teraz?

Przedsiębiorcy korzystający z modelu B2B lub umów cywilnoprawnych powinni przeanalizować:

treść zawartych umów,
rzeczywisty sposób wykonywania usług,
zakres samodzielności współpracowników,
sposób organizacji współpracy,
dokumentację potwierdzającą gospodarczy charakter relacji.

W wielu przypadkach przegląd obowiązujących modeli współpracy, treści zawartych umów oraz faktycznego sposobu wykonywania usług pozwala zidentyfikować potencjalne ryzyka jeszcze przed pojawieniem się kontroli PIP, ZUS lub organów podatkowych.

Odpowiednio przygotowana dokumentacja i właściwe ukształtowanie zasad współpracy mogą istotnie ograniczyć ryzyko przyszłych sporów.

Wnioski

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy nie oznaczają automatycznej zmiany zasad opodatkowania czy oskładkowania współpracy B2B oraz umów cywilnoprawnych. Nie oznaczają również automatycznego kwestionowania dotychczasowych rozliczeń.

Zwiększają jednak zakres wymiany informacji pomiędzy PIP, KAS i ZUS oraz mogą prowadzić do częstszych kontroli i bardziej szczegółowej analizy modeli współpracy funkcjonujących u przedsiębiorców.

Z perspektywy podatkowej i składkowej szczególne znaczenie ma możliwość wykorzystania ustaleń PIP przez ZUS i organy podatkowe. Właśnie dlatego warto już teraz ocenić, czy obowiązujące modele współpracy nie zawierają elementów, które w przyszłości mogłyby zostać uznane za charakterystyczne dla stosunku pracy.

Piotr Jańczak
doradca podatkowy

Powyższa publikacja nie stanowi opinii prawnej ani podatkowej i nie wyczerpuje wszystkich zagadnień związanych z przedstawioną tematyką. Jej celem jest jedynie zwrócenie uwagi na wybrane problemy praktyczne. W przypadku zainteresowania uzyskaniem bardziej szczegółowych informacji lub analizą konkretnego przypadku zapraszam do kontaktu pod adresem: piotr.janczak@janczak-doradca.pl.