Piotr Jańczak » Odpowiedzialność byłego członka zarządu za zaległości podatkowe – wyrok NSA (art. 116 Ordynacji podatkowej)

Czy członek zarządu odpowiada za zaległości podatkowe spółki zawsze, gdy egzekucja okazuje się bezskuteczna? Najnowsze orzeczenia sądów administracyjnych pokazują, że nie – a organy podatkowe nie mogą automatycznie przypisywać odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.

Art. 116 o.p. w praktyce nadal budzi istotne wątpliwości. Szczególnie problematyczna jest sytuacja, gdy po wydaniu decyzji wymiarowej wobec spółki – a następnie nieskutecznej egzekucji – organ przypisuje odpowiedzialność za zaległości podatkowe byłym członkom zarządu.

Osoby te nie mają już realnego wpływu na przebieg wcześniejszej kontroli czy postępowania podatkowego prowadzonego wobec spółki, a środki obrony przewidziane w art. 116 o.p. często okazują się w praktyce ograniczone.

Stan faktyczny sprawy

W ostatnim czasie zakończyła się sprawa byłego członka zarządu spółki z o.o., którego miałem okazję reprezentować. Sprawa dotyczyła odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie jego kadencji.

W toku postępowania wykazano, że przy zachowaniu staranności adekwatnej do pełnionej funkcji nie był on w stanie stwierdzić nieprawidłowości w spółce. Nieprawidłowości te były przed nim skutecznie ukryte i wyszły na jaw dopiero po jego odejściu z zarządu, w wyniku kontroli organu podatkowego.

W konsekwencji podniesiono, że brak zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wynikał z braku wiedzy, który nie był zawiniony – mimo dochowania należytej staranności.

Stanowisko organów podatkowych

Organy obu instancji uznały jednak, że odpowiedzialność byłego członka zarządu ma charakter ryzyka związanego z pełnieniem funkcji i wydały decyzje na podstawie art. 116 § 1 o.p.

Podniesione argumenty zostały w istocie zbagatelizowane. Organy nie przeprowadziły pogłębionej analizy tego, czy brak wiedzy po stronie byłego członka zarządu miał charakter zawiniony.

W praktyce rozstrzygnięcie oparły przede wszystkim na fakcie pełnienia funkcji w zarządzie w okresie powstania zaległości.

Stanowisko WSA i NSA

Odmienne podejście zaprezentowały sądy administracyjne obu instancji.

Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (I SA/Po 550/22), jak i Naczelny Sąd Administracyjny (III FSK 622/23) potwierdziły, że przed przypisaniem odpowiedzialności organy podatkowe są zobowiązane do rzeczywistej weryfikacji:

czy członek zarządu dochował należytej staranności w nadzorze nad sprawami spółki,
czy można mu przypisać winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

Bez takiej analizy przypisanie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki nie jest dopuszczalne.

Wnioski praktyczne – odpowiedzialność z art. 116 o.p.

Orzeczenia te stanowią istotny głos w sporach dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki.

W szczególności potwierdzają, że:

odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 o.p. nie ma charakteru automatycznego,
konieczne jest badanie winy oraz należytej staranności,
organy podatkowe nie mogą ograniczać się do stwierdzenia, że dana osoba pełniła funkcję w zarządzie,
należy ocenić, czy nieprawidłowości nie były przed członkiem zarządu ukryte.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku byłych członków zarządu, którzy w toku postępowań wobec spółki nie mają już możliwości działania ani wpływu na ich przebieg.

Podsumowanie

Praktyka pokazuje, że organy podatkowe nadal zbyt często traktują odpowiedzialność członków zarządu jako konsekwencję samego pełnienia funkcji.

Tymczasem art. 116 Ordynacji podatkowej wymaga każdorazowo ustalenia, czy brak określonych działań – w szczególności niezgłoszenie wniosku o upadłość – był zawiniony.

Powyższe orzeczenia potwierdzają, że taka ocena musi mieć charakter realny, a nie jedynie formalny.

Zastrzeżenie

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego i prawnego.

Powyższa publikacja nie stanowi całościowego opracowania czy opinii. Sygnalizuje ona jedynie przedstawiony temat z zakresu prawa podatkowego. W razie zainteresowania uzyskaniem pełnej informacji, proszę o kontakt na e-mail: piotr.janczak@janczak-doradca.pl